ÁP XE PHẦN PHỤ

I. Định nghĩa:

•  Áp-xe phần phụ là khối viêm ở vùng chậu liên quan đến vòi trứng, buồng trứng, và có thể lan đến các cơ quan kế cận như ruột, bàng quang.
•  Áp-xe phần phụ thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và đa số được bắt nguồn tử viêm vùng chậu trước đó. Đây là một tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng và có khả năng đe dọa đến tính mạng của người bệnh.

II. Triệu chứng:

1. Triệu chứng lâm sàng: 

• Đau vùng chậu, đau 1 bên nhiều hơn.
• Sốt, thường > 38,3 độ C.
• Dịch âm đạo đục hôi.
• Đau khi lắc cổ tử cung
• Khám âm đạo nắn tử cung phần phụ có thể thấy khối căng đau dính ở 1 hoặc 2 bên hố chậu hoặc mặt sau tử cung.
• Khối áp-xe vỡ sẽ có biểu hiện  viêm phúc mạc và sốc nhiễm trùng. 

2. Cận lâm sàng:

• Siêu âm ngã âm đạo: độ nhạy cao (70 – 80%).
• Soi tươi dịch mủ thấy nhiều bạch cầu
• Xét nghiệm máu: Bạch cầu trung tính tăng, CRP, PCT tăng
• Phân lập lậu cầu, Chlamydia có thể dương tính

3. Nguyên nhân:

Đa số liên quan đến tình trạng nhiễm trùng ngược dòng từ âm đạo, cổ tử cung dẫn đến viêm vùng chậu, hậu quả nặng là áp xe phần phụ.

Bệnh lý ổ bụng như lao sinh dục, do lây lan từ các bệnh lý viêm nhiễm tại các cơ quan như ruột, viêm ruột thừa, phẫu thuật phần phụ hoặc đôi khi do nhiễm trùng huyết.

Vi khuẩn phân lập được rất đa dạng: Gram âm, Gram dương, hiếm khí, kị khí. Các tác nhân thường gặp là: Escherichia Coli, Mycoplasma, Streptococus, Staphylococus, Haemophilus, Bacteroides, Peptostreptococus, Clostridium…

Bệnh nhân có dụng cụ tử cung phân lập được Actinomyces israelii

4. Yếu tố nguy cơ:

 Nhiều bạn tình, tiền sử viêm nhiễm sinh dục dưới, viêm vùng chậu, hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải…

 Áp xe phần phụ sau mãn kinh cần nghi ngờ khả năng ác tính. Bệnh lý ác tính liên quan đường sinh dục gặp 8/17 bệnh nhân sau mãn kinh so với 1/76 trước mãn kinh. Những bệnh nhân sau mãn kinh có áp xe phần phụ nên được tư vấn về khả năng ác tính và thực hiện phẫu thuật thăm dò thay vì chỉ kháng sinh hoặc thủ thuật dẫn lưu xâm lấn tối thiểu.

5. Điều trị :

•  Khi xác định chẩn đoán áp xe phần phụ cần điều trị nội khoa tích cực kết hợp  phẫu thuật trước khi ổ áp xe bị vỡ. Nếu ổ áp xe bị vỡ có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm trùng, tỷ lệ tử vong 1,7% đến 3,7% .
•  Phương thức điều trị: kháng sinh, dẫn lưu, phẫu thuật, kết hợp.
• Phần lớn các ổ áp xe nhỏ (đường kính <7 cm) đáp ứng với liệu pháp kháng sinh.

Điều trị phẫu thuật:

Tùy vào bệnh cảnh cụ thể, có thể dẫn lưu khối áp-xe qua ngả âm đạo dưới hướng dẫn của siêu âm, nội soi ổ bụng hoặc mở bụng hở.

► Mổ cấp cứu:

• Có dấu hiệu vỡ khối áp xe.
• Có dấu hiệu viêm phúc mạc.
• Có dấu hiệu nhiễm trùng huyết.
• Đường kính khối áp-xe ≥ 7cm, gây đau.

► Mổ chương trình:

• Không đáp ứng kháng sinh hoặc đáp ứng kém.